Ondernemerskoppel Fulko Roos en Veronica Breed

Royal Roos met duurzame retrofit de wereld over: ‘de meerwaarde zit echt bij het mkb’

Op zoek naar innovatie? Dan ben je bij het Rotterdamse Royal Roos aan het juiste adres. Onder leiding van het ondernemerspaar Fulko Roos en Veronica Breed — Veronica cruciaal in de strategische planning — laat het bedrijf zien hoe complementaire vaardigheden kunnen leiden tot groot succes. Fulko bedenkt de ideeën, terwijl Veronica de regie voert over de invulling daarvan. Met bijna 30 werknemers, een eigen walstroomaansluiting, 1500 m² aan zonnepanelen op het dak, en een tweede vestiging in het Spaanse Ferrol, toont Royal Roos aan dat er geen grenzen zijn aan wat ze kunnen bereiken. Toch blijven ze, als vaste waarde in de Merwe-Vierhavens (M4H) van Rotterdam, pleiten voor meer erkenning van MKB-innovaties. Maritime Delta spreekt het koppel tijdens het jaarlijkse Maritiem Innovatie Diner. Wat is hun aanpak en waar kunnen we van leren?

Sinds 2009 zet Royal Roos zich als maritiem ingenieursbureau in om de sector duurzamer en efficiënter te maken. Als pionier in het ontwerpen van retrofitoplossingen voor bestaande schepen, van luchtsmeringssystemen voor schepen tot innovatieve windaandrijvingssystemen, demonstreert het bedrijf de kracht van mkb-partijen om betekenisvolle technologische vooruitgang te boeken. Ze doen echter meer, zodat je inmiddels kunt spreken van een maritieme innovator met visionaire blik. In alles wat het bedrijf bedenkt zit een duurzaamheidsaspect. “Uiteindelijk moeten we toch, gezien de schaarste van materialen, hoge staalprijzen, het afnemende gebruik van fossiele brandstoffen en klimaatverandering. Het heeft geen zin om af te wachten,” zegt Veronica Breed, de CFO van het bedrijf.

Deze visie op innovatie komt ook meermaals aan bod tijdens het Maritiem Innovatie Diner, ditmaal gehouden op het terrein van Royal Roos en VSTEP Simulation, waar de maritieme sector in groten getale bijeenkomt om betekenis te geven aan samenwerking. “We hebben de potentie om samen de sector fundamenteel te veranderen,” aldus Roos, die de avond gebruikt als springplank voor toekomstige samenwerkingen en innovaties.

Ondernemerskoppel Fulko Roos en Veronica Breed

Mkb onmisbaar voor succesvolle energietransitie

Daarnaast wil hij vanuit zijn rol als bestuurslid van Maritime Delta benadrukken dat het mkb onmisbaar is voor een succesvolle energietransitie en het bevorderen van circulariteit. “Het mkb kan de uitvoering verzorgen en heeft bewezen langdurig te kunnen blijven bestaan. Hun structuur en financiën zitten vaak goed in elkaar. Bij startups kan dit soms problematisch zijn, omdat het moeilijker is om een idee tot volwassenheid te brengen. We hebben meer stimulansen nodig voor het maritieme mkb. En er komt nog veel werk op ons af, zoals aangegeven in de sectoragenda.”

“Bij Royal Roos geloven we in de kracht van holistische innovatie. Het draait om het integreren van technologie, duurzaamheid, en ondernemerschap.” – Fulko Roos

Een statiegeldsysteem voor duurzame cradles

Roos en Breed nemen het voortouw door stapje voor stapje een idee tot volle wasdom te laten komen. Een voorbeeld daarvan is het gebruik van 3D-printtechnologie om grote maritieme onderdelen te vervaardigen, een proces dat traditioneel veel tijd en middelen kostte. Deze technologie maakt het mogelijk om componenten snel en kosteneffectief te produceren, wat bijdraagt aan zowel de duurzaamheid als de flexibiliteit van hun operaties. Fulko Roos legt uit: “Met 3D-printen kunnen we complexe onderdelen veel sneller maken. Dit geeft ons de flexibiliteit om snel in te spelen op de behoeften van onze klanten.”

Royal3D, de 3D-printoplossing van Royal Roos, richt zich vooral op het ontwikkelen van duurzame cradles voor de offshore-industrie, die gebruikt worden voor het vervoer van grote onderdelen zoals windmolencomponenten. In plaats van deze cradles slechts één keer te gebruiken en vervolgens weg te gooien, wil Royal Roos een circulaire benadering stimuleren. “We streven naar een soort statiegeldsysteem,” zegt Fulko. “Als we de cradles later weer kunnen innemen, kunnen we ze hergebruiken of recyclen tot nieuwe producten. Zo maken we de offshore-industrie duurzamer en efficiënter.”

Weerstand verminderen van een schip

Bij elke ton conventionele brandstof, zoals heavy fuel oil (HFO), worden ongeveer 3,2 ton CO2 uitgestoten. Als de belasting op CO2-uitstoot oploopt tot bijvoorbeeld honderd dollar per ton, dan leidt dit tot extra kosten van 300 dollar per ton brandstof. Royal Roos pleit er daarom voor om het grotere geheel te zien: “Als je kijkt naar biodiesel, is er gewoon niet genoeg beschikbaarheid van biomassa voor auto’s, vliegtuigen, transport en schepen. Dus als je de weerstand kunt verminderen, heb je automatisch minder brandstof nodig,” zegt Fulko Roos. Dit is waar luchtsmering en andere retrofitoplossingen een enorme rol kunnen spelen in het verbeteren van de efficiëntie en het verlagen van de emissies. Luchtsmering werkt door een dunne laag lucht tussen de romp van een schip en het water te creëren, waardoor de wrijving vermindert en de efficiëntie verbetert.

Innovatie holistisch benaderen

Door innovatie vanuit een holistisch perspectief te benaderen, ziet Royal Roos dan ook het belang van samenwerking en het delen van kennis tussen bedrijven, scheepswerven, en educatieve instellingen. “Steeds meer productiecapaciteit willen we in Europa houden, maar we moeten concurreren met startups en andere bedrijven die technisch talent aantrekken,” zegt Roos. “Daarom werken we nauw samen met hogescholen en universiteiten, zoals de Universiteit van Delft en het STC in Rotterdam, om bijvoorbeeld een minor op te zetten rond retrofits. Het gaat om het delen van kennis en het opleiden van de volgende generatie maritieme professionals.” Hier komen dan ook veel disciplines bij elkaar, zoals structural engineering, ontwerp, piping & systems, werktuigbouwkunde en constructiewerk.”

Synergie voelbaar tijdens Maritiem Innovatie Diner

Tijdens het diner in de bedrijfshal van Royal Roos komt een breed gezelschap bijeen, waaronder grote maritieme bedrijven, MKB’s en overheden. Een diverse mix, aangevoerd door grote spelers als Damen, Van Oord en Boskalis, met het doel om synergie te creëren en onderlinge samenwerking te bevorderen. Femke Brenninkmeijer en Peter Goedvolk spreken tijdens het Maritiem Innovatie Diner over het belang van samenwerking en hoe deze synergie kan bijdragen aan het versterken van de maritieme sector.

Het panelgesprek, geleid door Dirk Koppenol, senior researcher en adviseur haventransitie bij Erasmus UPT, richt zich op de uitdagingen van het opschalen van innovaties en het versterken van de maritieme gemeenschap. Dit is relevant omdat het thema van de paneldiscussie focust op de strijd van de maritieme industrie met “supervolwassen markten en onvolwassen innovaties.” Starre bedrijfsstructuren en een gebrek aan risicodragende investeringen belemmeren vaak innovaties, waardoor bedrijven terughoudend worden in het nemen van risico’s.

Karin Govaert, directeur van Rivermaas, merkt op dat Rotterdam, de grootste haven van Europa, geen gebrek heeft aan onderwijs en ondernemerschap, maar dat het opschalen van innovaties nog steeds een uitdaging is. “De maritieme sector bestaat uit zeer competitieve ketens,” legt ze uit. “Het is daarom belangrijk om de ‘first movers’ te ondersteunen, want zij durven risico’s te nemen.”

“Open innovatie is de sleutel tot succes in de maritieme industrie. Door kennis en middelen te delen, kunnen we samen sterkere en duurzamere oplossingen creëren.” – David Roodenburg, STC Group

Marco Hoogendoorn, directeur van Holland Shipyards Group, wijst erop dat risicomijdend gedrag in de sector vaak de innovatie vertraagt. Hij noemt het voorbeeld van Roboat, de bedenkers van de autonome veerboot die tijdens de Olympische Spelen zal worden onthuld, een project dat tijdens een borrel werd geboren. Dit toont aan dat innovaties vaak ontstaan op onverwachte manieren en uit onconventionele hoeken. “De werven zijn de facilitators van ongelooflijk veel technologie,” zegt hij. “Maar er zijn zoveel randvoorwaarden bij grote subsidies, en het kan lastig zijn om naar de markt te kijken en te zien waar de investeringsuitdagingen liggen.”

Marlies Sikken, directeur van Smartport, voegt eraan toe dat bedrijven over hun eigen schaduw moeten durven stappen. “Je kunt een innovatie geen test noemen als er zoveel variabelen meespelen,” was een reactie vanuit de zaal. “We moeten begrijpen hoe de keten werkt en hoe we samen kunnen werken om de maritieme industrie te versterken.”

Terug naar Royal Roos – op de vloer van het diner

Bij Royal Roos wordt innovatie niet alleen uitgesproken maar ook uitgevoerd. Zo werken ze momenteel aan een project om twee sleepboten aan te sluiten op walstroom, waardoor ze in de wintermaanden minder brandstof hoeven te gebruiken. Fulko Roos staat pal voor zijn ideeën: “We leren zoveel mogelijk van de innovaties die we doen. Die kennis kunnen we gebruiken voor andere systemen die je inbouwt in schepen.”

Veronica Breed voegt eraan toe dat grote partijen vaak traag kunnen veranderen. “Als je als reder 100 schepen hebt, begin je met één of twee schepen en kijk je wat werkt,” legt ze uit. Dit toont de pragmatische benadering van Royal Roos, waarbij ze hun innovaties geleidelijk in de praktijk brengen en leren van elke stap. Het helpt dat klanten wereldwijd steeds meer eisen dat vervoersmaatschappijen zo duurzaam mogelijk werken. Hoewel de markt nog niet heel groot is, groeit de vraag naar duurzame maritieme oplossingen.

De ambitie van Royal Roos reikt echter verder. Ze onderzoeken momenteel of ze robotarmen uit composietmateriaal kunnen printen voor gebruik op zee, een technologie die veelbelovend is vanwege de combinatie van sterkte en lichtheid. Na een avond vol inspirerende discussies, reflecties en netwerkgesprekken kijken Fulko en Veronica tevreden terug. Roos concludeert: “Dit soort evenementen is cruciaal om de synergie te vinden tussen alle partijen in de sector. Het helpt ons om gezamenlijk de uitdagingen van morgen aan te pakken.”

Overzichtsfoto tafels tijdens diner

De avond werd afgesloten met een inspirerende spoken-word-uitvoering van Ayla Schneiders, Studio Winwin en Strateeg voor bureau Thaesis, die de boodschap van het diner prachtig samenvatte:

“Morgen maken
Dus moeten we flink falen
Want dan kunnen we opschalen
En dat kan alleen samen.”

Het jaarlijkse Maritiem Innovatie Diner (voorheen Maritime Delta Diner) wordt georganiseerd door Maritime Delta en het Rotterdam Maritime Board. Meer dan 150 genodigden kwamen bij elkaar om de krachten te bundelen, netwerken en vooral in te zetten op thema’s als innovatie, investeringen, leiderschap, circulariteit en maritieme maakindustrie. Uiteraard werd er stil gestaan bij de recent verschenen Nationale Sectoragenda Maritieme Maakindustrie en lichtte Kees van der Staaij de kansen toe voor de regio. Gedeputeerde Jeannette Baljeu onderstreepte dit later en met de introductie van regio-liason Reinier van Winden is er logische linking pin met de Regionale Maritieme Agenda en de maritieme inzet in de regio.

Meer weten? Neem contact op met Tessa Luijben.

(vlnr Tije Vos - Myrna van der Berg - Maarten Meulemans - Fabian van den Berg)

Fabian van den Berg (VSTEP) ziet kansen: ‘Laten we als maritieme sector het pionieren meer omarmen’

Een vliegsimulator, maar dan voor schepen: het Rotterdamse VSTEP maakt waarheidsgetrouwe simulators en zelfs complete replica’s van de scheepsbrug. In een uur komen twintig verschillende trainingsscenario’s voorbij. ‘Op het water is het maar hopen dat je de juiste situatie tegenkomt.’

‘De luchtvaartindustrie loopt misschien wel twintig jaar op ons voor’, geeft CEO Fabian van den Berg toe. ‘Maar simulatie in het water is moeilijker dan in de lucht. Wij moeten een hele oceaan zien te simuleren, dat is veel geavanceerder. Er zit zoveel dynamiek in het water. Heel veel aandacht gaat daarnaartoe.’ En dan is er nog het schip. ‘Elke rederij heeft zijn eigen schepen. Ieder schip is uniek, en dat moeten wij weer vertalen naar onze simulatie.’

Daarbij gaat het niet alleen om de vraag hoe het schip reageert op de stroming, de golven of de wind, maar ook om wat zich afspeelt op de brug. Fabian: ‘Denk aan elektronische kaartensystemen of radarsystemen. Die kunnen wij standaard aanleveren in onze simulatie, maar er zijn ook klanten die graag hun eigen apparatuur hebben. Dan moeten wij zorgen dat alles goed op elkaar aansluit.’

Simulatie helpt ook om de bemanning versneld bekend te maken met het gedrag van een nieuw schip.

Simulatie stuurt innovatie

Scheepsbouwer Damen Shipyards is een van die klanten. Tije Vos, commercieel directeur van VSTEP: ‘Er staan simulatoren van ons in het Lighthouse, het innovatiecentrum van Damen in Gorinchem. Die worden ingezet om mensen te trainen die bijvoorbeeld met een sleepboot of ander schip van Damen gaan varen. Verder werken we samen aan een initiatief om bij nieuwbouwschepen meteen een simulator mee te leveren. En onze simulators worden gebruikt voor innovatie- en validatieprojecten’

Dat laatste is mogelijk omdat VSTEP de meest toegankelijke simulator op de markt heeft, benadrukt Fabian. ‘We hebben onze software zo schaalbaar en toegankelijk gemaakt, dat je makkelijk kunt inhaken op onze simulator om je eigen innovaties te valideren en testen.’ Tije vult aan: ‘Damen onderzoekt bijvoorbeeld softwareoplossingen voor efficiënter vlootgebruik. Ze zijn bezig met het testen van nieuwe brugindelingen, lay-outs van hoe scheepsbruggen eruit kunnen zien. En die valideren ze met onze simulatoren.’

Nieuwbouwschepen versneld operationeel

Simulatie helpt ook om de bemanning versneld bekend te maken met het gedrag van een nieuw schip. Tije: ‘Dat zorgt ervoor dat ze de eerste keer een stuk comfortabeler en met meer vertrouwen de brug opstappen. En daardoor hoeft een docent geen tijd te besteden aan elk individueel knopje, maar kan hij gelijk beginnen met de speciale trainingsdoelstellingen voor dat schip.’

Het maakt trainen bovendien veel efficiënter. ‘Met een simulator kun je binnen een uur twintig verschillende scenario’s of verkeerssituaties neerzetten. Op het water is het maar hopen dat je de juiste situatie tegenkomt.’ Dat ze hun schepen inclusief trainingsoplossing kunnen aanbieden, vormt een interessante USP voor Damen. De efficiëntiewinst is direct tastbaar voor de klanten van de scheepsbouwer. ‘Als er een simulator meedraait in het onboardingprogramma, lukt het om een schip ongeveer tien weken eerder operationeel te hebben’, schat Tije in.

Tot 7,25 keer sneller opgeleid

Hoe interessant ook, dergelijke innovatieve toepassingen van de simulator vormen vooralsnog niet de hoofdmoot. Tije: ‘Als je kijkt naar het gros van ons klantenbestand, de maritieme scholen, de marines over de hele wereld, de rederijen, dan gaat het om versneld opleiden. Om het valideren en testen, het bijsturen van de kwaliteit van de studenten of het personeel. Er zijn onderzoeken vanuit maritieme universiteiten die aangeven dat de simulator tot 7,25 keer sneller opleidt.’

Daarmee levert VSTEP een welkome bijdrage aan misschien wel de grootste uitdaging waar de maritieme industrie voor staat. Fabian: ‘Alle rederijen in Nederland, zowel binnenvaart als zeevaart, hebben een groot personeelstekort. Een van de mogelijkheden om daar grip op te krijgen, is zelf opleiden. En daarmee eigenlijk ook de kwaliteit te waarborgen, zodat je makkelijker de transitie kunt maken naar hetzij minder mensen op de brug, of meer en beter geschoold personeel.’

Innovatief ecosysteem

Enkele jaren terug verhuisde VSTEP van het Weena – ‘een kantoor op de 23e verdieping, prachtig uitzicht’ – naar M4H, Merwe-Vierhavens. Fabian: ‘We proberen het kantoor en de werkplaats te combineren, zodat we dagelijks worden geïnspireerd door het moois dat we mogen maken. Dat kon hier, in het Vierhavensgebied.’ Een team van zestig mensen bedient zowel nationale als internationale klanten en partners, en bouwt de simulatieoplossingen met behulp van veelal Nederlandse toeleveranciers. VSTEP werkt samen met gevestigde bedrijven als het eerdergenoemde Damen, KOTUG International, Alphatron Marine en VT Group, maar ook met startups als Smart-Ship en Captain AI.

Die laatste ontwikkelt kunstmatige intelligentie om autonoom te varen. Fabian: ‘Onze simulator is de voedingsbodem voor hun AI. Het continu afspelen van scenario’s, het vullen met data, dat gebeurt aan de hand van de simulator. Net zoals Tesla dat doet via de simulatiesoftware en alle auto’s op de weg.’ Vincent Wegener, de oprichter van Captain AI, is ook oprichter van RAMLAB, het fieldlab Rotterdam Additive Manufacturing. ‘Zodoende kwamen we met elkaar in contact, letterlijk doordat we buren zijn van elkaar. Dat vind ik een heel leuk voorbeeld van het Rotterdamse ecosysteem.’

Ook met Smart-Ship onderzoekt VSTEP mogelijkheden om te innoveren. Tije: ‘Met efficiënt vaargedrag is op sommige schepen wel 15 tot 20% CO2-reductie te behalen. Door gewoon niet voluit te varen. Hoe kun je dat gedrag met technieken aan boord sturen? Dat is één van de redenen waarom we samenwerken met Smart-Ship. Zij maken haptische hendels, waarmee je het vaargedrag van de kapitein kunt coachen. Als volle kracht vooruit niet nodig is, dan is dat ook niet mogelijk met de hendel.’

(vlnr Tije Vos - Myrna van der Berg - Maarten Meulemans - Fabian van den Berg)

MT VSTEP v.l.n.r. Tije Vos – Myrna van der Berg – Maarten Meulemans – Fabian van den Berg)

Fabian ziet nog veel meer mogelijkheden voor de maritieme industrie om te innoveren. ‘En ook te pionieren. We hebben een aantal prachtige maritieme bedrijven in Nederland die hun weg weten te vinden op het wereldwijde toneel. Het is soms wat gefragmenteerd, maar als we dat een beetje weten te bundelen, dan kunnen we heel veel voor elkaar krijgen.’

Hij denkt onder meer aan autonoom varen en remote control centers. ‘Daar liggen heel veel kansen. Ook door met de juiste regelgeving innovatie te ondersteunen. In België en Duitsland zijn er al stukken water waar geëxperimenteerd mag worden, in Nederland stranden die initiatieven. We moeten gewoon durven. Ja, dan gaan we een paar keer op ons bek. Maar dat hoort er ook een beetje bij. Daarmee zijn we groot geworden, met de Rotterdamse haven, de maritieme sector, handen uit de mouwen. Laten we dat meer omarmen en er echt voor gaan.’

Op donderdag 18 april a.s. vindt het Maritiem Innovatie Diner plaats bij VSTEP, tussen de simulatoren. Wellicht is er tussen de gangen door nog mogelijkheid om op de brug plaats te nemen.

laadboei innovatie Scheveningen

Nieuwe innovatie in Scheveningen: Drijvende laadboei voor duurzamere scheepvaart

De maritieme sector staat bekend om zijn voortdurende streven naar innovatie en efficiëntie, en de nieuwste ontwikkeling aan de kust van Scheveningen is daar een levendig bewijs van. Een ambitieus project is in gang gezet om een drijvende laadboei te introduceren, gericht op het verkennen van nieuwe mogelijkheden voor laadinfrastructuur en het verminderen van emissies voor schepen die voor anker liggen.

De doelstellingen van dit baanbrekende project zijn helder: het onderzoeken van de technische en economische haalbaarheid van een drijvende laadboei voor de kust van Scheveningen. Met de groeiende bezorgdheid over de impact van scheepvaartemissies op het milieu, is dit initiatief een veelbelovende stap in de richting van duurzamere maritieme praktijken.

Win-win oplossing

Een van de belangrijkste voordelen van deze innovatieve laadboei is de potentiële bijdrage aan het verminderen van stikstofdepositie en andere schadelijke emissies. Door schepen de mogelijkheid te bieden om ‘aan de stekker’ te blijven terwijl ze wachten, wordt het gebruik van fossiele brandstoffen tijdens deze periode geëlimineerd. Dit leidt niet alleen tot een vermindering van de milieu-impact, maar ook tot aanzienlijke kostenbesparingen op lange termijn voor de scheepvaartindustrie.

Het ontwerp van de drijvende laadboei maakt gebruik van een slimme combinatie van bestaande technologieën, waaronder een laadpunt/boei, een stekker en de benodigde technologie aan boord van het schip. Door deze innovatieve benadering kunnen schepen efficiënt worden opgeladen zonder dat ze hun motoren hoeven te laten draaien, waardoor niet alleen de emissies worden verminderd, maar ook het geluid en de luchtvervuiling in de omgeving worden verminderd.

Krachten bundelen

De nauwe samenwerking tussen verschillende betrokken organisaties, waaronder de provincie Zuid-Holland, Knutsen, Rijkswaterstaat en het Havenbedrijf Rotterdam maakt deze ontwikkeling uniek. Door hun expertise en middelen te bundelen, hebben ze een gezamenlijke inspanning geleverd om de haalbaarheid van deze baanbrekende technologie te onderzoeken en te bevorderen.

“Maritime Delta fungeert als katalysator voor innovatie en samenwerking binnen de maritieme sector. Door het faciliteren van partnerschappen en het bevorderen van kennisdeling, dragen we bij aan baanbrekende projecten zoals de introductie van de drijvende laadboei in Scheveningen, die niet alleen de industrie transformeert, maar ook een duurzame toekomst bevordert.” – Edward Gilding, Maritime Delta.

Na presentatie van de eerste resultaten, waaronder schattingen van stikstofuitstoot, technologische en financiële haalbaarheid, is het project nu klaar om verdere stappen te zetten. Vervolgstappen omvatten het verkennen van samenwerkingsmogelijkheden en het ontwikkelen van concrete plannen voor implementatie.

Met de focus op duurzaamheid en efficiëntie belooft de drijvende laadboei in Scheveningen te dienen als een inspirerend voorbeeld voor vergelijkbare initiatieven in de maritieme sector. Maar eerst is er werk aan de winkel…

Meer weten over dit project?

Mail ons

 

Petroleum engineer Ali, die om politieke redenen zijn thuisland Iran verliet, vond zo passend werk: Port of Opportunities detacheerde hem bij ADM Europoort.

Statushouder Ali vond werk in Rotterdamse haven: ‘Samenwerkingen als deze geven me hoop’

In de Rotterdamse haven staan meer dan achtduizend vacatures open. Om het arbeidskapitaal te versterken, maken partijen als Port of Opportunities werk van diversiteit en inclusie. Petroleum engineer Ali, die om politieke redenen zijn thuisland Iran verliet, vond zo passend werk: Port of Opportunities detacheerde hem bij ADM Europoort.

Trein, metro, Maasvlaktehopper, benenwagen en vice versa – iedere dag weer. Vier uur doet Ali Zamali (30) erover om van en naar ADM Europoort in de Rotterdamse haven te komen. De wekker gaat in alle vroegte, terwijl zijn werk hemelsbreed nog geen dertig kilometer van zijn huis in Den Haag ligt. En als hij aan het begin van de avond weer thuis is, besteedt hij nog minimaal een uur aan het leren van de Nederlandse taal. Dat is toewijding. Ali: ‘Ik heb het er voor over. Vanaf het eerste moment dat ik hier binnenstapte, was ik enthousiast.’

‘Ik heb in Griekenland gezien dat het ook anders kan’

ADM is wereldwijd een van de grootste agrarische verwerkers en leveranciers van voedingsmiddelen. Ali werkt er als gedetacheerde process engineer in de raffinaderij voor sojabonen en raapzaad. ‘De combinatie van scheikunde en engineering past me als een jas. Bovendien staan collega’s voor me open en wordt mijn kennis op waarde geschat. Dat maakt het voor mij als nieuwkomer makkelijker om onderdeel te worden van de groep. Ik koester deze plek, ik heb in Griekenland gezien dat het ook anders kan.’

Petroleum engineer Ali, die om politieke redenen zijn thuisland Iran verliet, vond zo passend werk: Port of Opportunities detacheerde hem bij ADM Europoort.

‘The real education is unofficial’

Ali groeit op in Persepolis in het zuiden van Iran, de stad met zijn eeuwenoude ruïnes. Hij is een nieuwsgierige jongen, wil leren, en verdiept zich onder meer in de natuurwetenschappen en filosofie. Maar, benadrukt hij, de transformatie die hij heeft doorgemaakt als mens is pas echt vormend geweest voor hem. Hij doelt op zijn besluit om Iran te verlaten in 2016. Ali is dan net afgestudeerd als petroleum engineer en concludeert dat hij geen toekomst heeft in zijn thuisland.

‘Niemand weet wat er gaat gebeuren, je bent daar niet veilig’

De keuze om te vertrekken was geen gemakkelijke. ‘Toen mijn vader overleed kon ik niet op zijn begrafenis zijn, mijn moeder en zus heb ik jaren geleden voor het laatst gezien. Er zijn momenten geweest waarop ik spijt had van mijn keuze.’ Ruim zeven jaar na zijn vertrek probeert Ali een leven op te bouwen in Nederland. Omzwervingen brachten hem hier. Eerst probeerde hij het in Turkije. ‘Misschien herinner je je de coupplegers daar nog? Mijn vader zei: ‘Niemand weet wat er gaat gebeuren, je bent daar niet veilig.’ Ali waagde zijn kans en maakte de overtocht naar Europa. In Griekenland belandde hij opnieuw in een chaotische situatie. ‘Er is daar veel werkloosheid, zeker als migrant maak je weinig kans op een baan.’

Via een scholarship van de Amerikaanse ambassade kreeg Ali uiteindelijk de mogelijkheid om te studeren. ‘Ik heb er twee masters afgerond. Zo heb ik toch het beste gemaakt van mijn tijd daar.’ De ervaringen hebben hem verrijkt, zegt hij. Om het van de positieve kant te bekijken: hij weet nu wie hij is en wat hij wil. ‘‘The real education is unofficial’, zei mijn vader altijd. Eenmaal in Nederland wist ik wat ik wilde: settelen en een baan vinden, het liefst iets met energie, water of biomassa. ADM is de perfecte combinatie van wat ik leuk en interessant vind.’

Inclusieve haven

Ali vond de baan met dank aan recruitmentbureau Port of Opportunities. Oprichter Max Sips: ‘De toestroom van arbeidskrachten vanuit scholen loopt al jaren terug, terwijl het aantal openstaande vacatures toeneemt.’ Alleen al in de Rotterdamse haven staan meer dan achtduizend vacatures open. ‘Bij de groep mensen met een migratieachtergrond ligt een enorm arbeidspotentieel.’

Port of Opportunities is een van de expertpartners van Maritime Delta. Het samenwerkingsverband voor de maritieme industrie in Zuid-Holland wil onder meer het arbeidskapitaal in de sector versterken en ziet daarbij een belangrijke rol voor diversiteit en inclusie. Om de ambitie van een ‘Inclusieve Haven’ vorm te geven, hebben Havenbedrijf Rotterdam, TNO, en Deltalinqs in 2023 een significante stap ondernomen. Maritime Delta heeft een kwartiermakersbijdrage gegund, wat de basis legde voor het mogelijk maken van een samenwerkingsovereenkomst tussen de betrokken partijen. De doelstelling: ‘bewegen naar ondernemen met impact, inspirerend inclusief zijn, intrinsieke motivatie losweken en aandacht hebben voor de mens achter de werknemer.’

‘Natuurlijk zijn er uitdagingen, maar daar helpen we hem bij’

Veel toegevoegde waarde

Volgens Max van Port of Opportunities hebben nieuwkomers veel toegevoegde waarde voor bedrijven in de Rotterdamse haven. ‘Kijk maar naar Ali. Niet alleen zijn kennisniveau is indrukwekkend, hij heeft ook een enorme drive en is leergierig. ‘Als ik maar kan werken,’ zei hij steeds. Natuurlijk zijn er uitdagingen, zoals de taal, maar daar helpen we hem bij.’

Brenda Warmer, hr-manager bij ADM, onderschrijft de visie van Max. ‘Port of Opportunities wil migranten een plek bieden op de arbeidsmarkt op hun eigen niveau. Dit uitgangspunt sluit nauw aan bij de sociale organisatie die wij zijn, bij de manier waarop we in de maatschappij staan. In eerste instantie solliciteerde Ali voor een functie waarbij een goede beheersing van de Nederlandse taal een vereiste is. Maar we waren dusdanig onder de indruk van Ali’s persoonlijkheid en kunde dat we hebben gezocht naar een geschikte, meer internationale plek binnen ons bedrijf. Een plek waar hij rustig kan wennen en zich het Nederlands eigen kan maken op zijn eigen tempo.’

 

‘Wat ons betreft is dit niet het laatste succesverhaal’

Geen vanzelfsprekendheid

Ali is Port of Opportunities en ADM dankbaar. ‘Een samenwerking als deze geeft me hoop – niet alleen voor mezelf, voor iedereen, voor de maatschappij.’ Ook voor ADM smaakt het naar meer. Brenda: ‘Hoewel we een internationaal bedrijf zijn, is het de eerste keer dat we op deze manier de kans hebben gegeven aan een nieuwkomer. We hebben van Ali’s verhaal geleerd dat het maatwerk is. Het is belangrijk om per persoon te kijken wat past en nodig is. Die tijd en aandacht betaalt zich terug. Wat ons betreft is dit niet het laatste succesverhaal.’

Petroleum engineer Ali, die om politieke redenen zijn thuisland Iran verliet, vond zo passend werk: Port of Opportunities detacheerde hem bij ADM Europoort.

Max is blij dat een groot bedrijf als ADM het potentieel ziet van de doelgroep die hij met Port of Opportunities aan het werk probeert te krijgen. ‘Het is geen vanzelfsprekendheid. In de haven vind je echt nog conservatieve bedrijven waar vreemd wordt opgekeken als er iemand met een andere achtergrond binnen komt lopen. Wat best gek is, want een haven is van oudsher een plek van komen en gaan, waar mensen met verschillende achtergronden zich mengen in onze economie.’

 

Tot het kwartje ook bij de anderen valt, richt Port of Opportunities zich op de bedrijven die de waarde inzien van werknemers zoals Ali. ‘Ik denk dat veel bedrijven niet assertief genoeg zijn, enigszins liggen te slapen. We hebben vijftig mensen klaarstaan die zo aan de slag kunnen. We vinden er nog veel meer als ieder bedrijf in de Rotterdamse haven zegt: we doen mee.’

Rijbewijs

Nu Ali een baan heeft op zijn niveau, bij een bedrijf waar zijn interesse ligt, is het tijd om vooruit te kijken. ‘Ik wil hier graag settelen, een leven opbouwen. Verdergaan op het pad dat ik ben ingeslagen. Ik wil leren over de geschiedenis van Nederland, over de cultuur. En heel belangrijk: contact leggen met mensen, vrienden maken. Dat mis ik nu. Maar alles kost tijd.’

‘Hopelijk slaag ik, dan kan ik mijn wekker verzetten’

De eerste stap? Ali lacht: ‘Mijn rijbewijs natuurlijk.’ Hij is volop bezig, daarbij gesteund door Port of Opportunities, dat de kosten op zich neemt. Max: ‘De winst die we maken laten we terugvloeien naar de professionals die we hebben geplaatst. Voor Ali is een rijbewijs van groot belang.’ Over een week mag hij afrijden. Ali: ‘Hopelijk ga ik slagen. Dan kan ik mijn wekker verzetten.’

Op zoek naar gekwalificeerde en gedreven mensen? Maak werk van diversiteit en neem contact op met Port of Opportunities. Lees ook het verslag van de Human Capital-bijeenkomst op 7 september 2023 over het aantrekken van talent en diversiteit en inclusiviteit in de maritieme sector: Als het bedrijfsleven samenwerkt, kunnen we ver komen

 

Oproep: Predictive maintenance voor optimaal onderhoud van offshore windparken met AI en data-analyse

Windenergie biedt het potentieel om de uitstoot van koolstof te verminderen en wereldwijde klimaatverandering tegen te gaan. Een groot deel van de toekomstige ontwikkeling van Nederlandse windenergie zal plaatsvinden op zee. Sinds de oprichting van het eerste offshore windmolenpark, Egmond aan Zee, in 2007, heeft Nederland plannen ontwikkeld voor de uitbreiding van offshore windmolenparken tot 2023 en 2030. Tegen het einde van het jaar bereikten ze een operationele capaciteit van 4,5 GW en legden ze een solide marktkader vast voor offshore windenergie.

Bediening en Onderhoud (O&M) zijn dure en cruciale taken, die een aanzienlijk deel vormen van de algehele kosten van het exploiteren van offshore windmolenparken. Daarom is het nemen van beslissingen voor het plannen en inplannen van onderhoud in een windmolenpark cruciaal en speelt het een cruciale rol in de O&M-kosten. Hoewel er talloze studies zijn uitgevoerd over O&M van offshore windmolenparken, blijven er verschillende uitdagingen bestaan.

  1. Windenergiesystemen genereren extreem grote datasets, maar het effectief gebruiken van deze gegevens kan worden belemmerd door de schaalbaarheidsproblemen van traditionele databases.
  2. Hoewel predictive maintenance wordt erkend als de voorkeursoplossing voor offshore windturbines, is het volledige potentieel nog niet gerealiseerd. Huidige oplossingen richten zich vaak op individuele stappen van predictive maintenance en werken alleen voor specifieke scenario’s, waardoor er een aanzienlijke kloof ontstaat tussen lokale foutdiagnose en prognose en wereldwijde onderhoudsbesluitvorming.
  3. O&M-acties offshore zijn onderhevig aan verschillende onzekerheden, zoals de beschikbaarheid van reserveonderdelen, technici, middelen en gunstige weervensters. Er is aanzienlijk potentieel voor kostenbesparingen vanuit het perspectief van maritieme operaties, inclusief vloot- en voorraadbeheer, planning en routing met gekwantificeerde onzekerheid.

Momenteel werken we samen met TU Delft aan een voorstel voor de NWA-ORC2023 oproep getiteld “Een Zee van Windturbines.” Het doel is om een geïntegreerd beslissingsondersteuningssysteem te ontwikkelen op basis van AI en geavanceerde gegevensanalyse om de eerder genoemde uitdagingen aan te pakken en offshore wind O&M te optimaliseren in termen van verminderde kosten, verhoogde beschikbaarheid en een verminderde ecologische voetafdruk. Bovendien kan dit systeem worden gebruikt om effectievere plannen voor installatie en ontmanteling van windmolenparken te maken, wat uiteindelijk een optimaal levenscyclusbeheer van offshore windmolenparken mogelijk maakt.

We verwachten dat dit onderzoek windmolenparkbeheerders, onafhankelijke inspectie- en onderhoudsdienstverleners en bedrijven voor offshore installatie en exploitatie ten goede zal komen door aanzienlijke kostenbesparingen, verhoogde productiviteit, verbeterde effectiviteit en verminderde milieu-impact.

Als uw bedrijf of onderzoeksinstelling betrokken is bij offshore windenergie en geïnteresseerd is om deel te nemen of meer te weten te komen over ons project, neem dan gerust contact op met Xiaoli Jiang via x.jiang@tudelft.nl en/of Tessa Luijben via tessa.luijben@innovationquarter.nl.

Tomas van der Maarel

Jong Haventalent 2023: Een toekomstvisie op de Rotterdamse Haven

‘Sorteer voor op de dingen, en je plukt er je hele leven de vruchten van.’ Met deze woorden als drijfveer spreken we met Tomas van der Maarel, het Jong Haventalent van 2023, nadat hij bijna een jaar lang zijn inspirerende boodschap heeft verkondigd aan de young potentials in de maritieme sector. Met een achtergrond in economie en een familiegeschiedenis doordrenkt van logistieke passie, brengt hij niet alleen een frisse blik maar ook een energieke aanpak in de Rotterdamse haven, waar hij bij Broekman Logistics werkzaam is. Zijn doel is duidelijk: hij richt zich op de mensen die de haven dag in dag uit tot leven brengen.

Tomas’ connectie met de haven is diepgeworteld. Als zoon en kleinzoon van mannen die hun leven aan de binnenvaart hebben gewijd, werd hij al op jonge leeftijd ondergedompeld in de complexiteit en mogelijkheden van de logistieke wereld. Hoewel hij de economische voetsporen van zijn familie volgde, voegde hij een nieuwe dimensie toe aan de toekomst van de haven. “De logistieke wereld zit in mijn bloed. Mijn vader en opa waren beiden actief in de sector,” deelt hij. “Tijdens mijn studie werd ik vooral aangetrokken door de uitdagende puzzel die logistiek steeds weer biedt. Het opzetten van een supply chain op internationale schaal, dat fascineerde me enorm.”

Jong Haventalent 2023

Het belang van zichtbaarheid voor jongeren

In het gesprek benadrukt Tomas telkens het cruciale belang van zichtbaarheid in studies en de noodzaak van jong talent in de haven. “De sector moet meer doen om te tonen wat het te bieden heeft, vooral op het gebied van duurzame initiatieven zoals renewable energy en waterstof.” Dat zit hem toch vooral in het bezoeken van scholen, het laten zien van al die mooie projecten en het écht luisteren naar wat er bij jongeren speelt. Hij heeft verschillende projecten, waaronder het Porthos Project waarbij restwarmte uit het Westland slim wordt hergebruikt, onder de aandacht gebracht bij studenten en jongeren in Rotterdam. “Door deze innovaties te delen, creëer je bewustwording. Hiermee wordt de Rotterdamse haven niet alleen efficiënter, maar ook duurzamer,” deelt hij enthousiast.

Mijn boodschap aan jongeren is duidelijk: oriënteer je heel goed en geniet ervan terwijl je keuzes maakt.

Fysieke wereld in rap tempo gedigitaliseerd

Een voor hem duidelijke verandering is de snelheid waarmee de jeugd digitaal is geworden. “Je kunt het niet meer los van elkaar zien, de fysieke wereld is voor de jeugd in een rap tempo gedigitaliseerd.” En dat dwingt, In een tijd waarin technologie de norm is, zowel de havenindustrie als onderwijsinstellingen zich aan te passen om jongeren te boeien en binden. “Het gaat niet meer alleen om schepen laden en lossen,” legt hij uit. “De Rotterdamse haven is bijzonder slim geworden. Misschien wel de slimste haven ter wereld! Mijn boodschap aan jongeren is duidelijk: oriënteer je heel goed en geniet ervan terwijl je keuzes maakt.”

“Er is zoveel te doen in de maritieme sector”

Als Sales Manager van Broekman Logistics begrijpt Tomas als geen ander de waarde van hard werken en slimme strategieën. Zijn boodschap aan jongeren is dan ook vooral een uitnodiging om je te verdiepen. “Oriënteer je goed, geniet van de uitdagingen en durf risico’s te nemen.” Hij gelooft sterk dat de jongere generaties de sleutel vormen tot de voortdurende vernieuwing van de haven. “Er is zoveel te doen in de maritieme sector,” voegt hij eraan toe. “Als je iets nieuws wilt leren, hoef je nooit ver te zoeken. Alles is mogelijk.”

Tomas heeft niet alleen gesproken op scholen – zo gaf hij sessies op het Albeda College en de Hogeschool Rotterdam om jongeren te enthousiasmeren voor een maritieme carrière – maar heeft ook deelgenomen aan evenementen zoals het MATCH Career Event tijdens de Wereldhavendagen in Rotterdam. Het viel hem op dat een diverse groep mensen, zelfs buiten de maritieme sector, geïnteresseerd is in wat de haven te bieden heeft. “Ik sprak met een man die een eigen bedrijf in de retail heeft, maar weer op zoek is naar dynamisch werk in loondienst. Dit zijn nu typisch de zij-instromers die moeten weten welke kansen hier liggen.” Daarnaast heeft hij actief samengewerkt met Deltalinqs, waar hij netwerksessies voor jongeren heeft georganiseerd om hun bewustzijn over de kansen in de sector te vergroten. Hij is onlangs toegetreden tot het bestuur van Maritime Delta, waar hij betrokken is bij Human Capital-initiatieven.

Jong Haventalent 2023

Tomas van der Maarel is onlangs toegetreden tot het bestuur van Maritime Delta.

Focus op de mensen die het moeten doen

Als Jong Haventalent van 2023 is Tomas nu een rolmodel voor anderen. Hij heeft niet alleen de ambitie om het stokje door te geven, maar ook om het volgende Jong Haventalent te inspireren. Wat moet hij of zij weten? “Alleen door samen te werken, kennis te delen en het initiatief te nemen, kunnen jongeren en de industrie hand in hand gaan om de Rotterdamse haven te blijven transformeren naar een duurzame, innovatieve en bloeiende hub,” concludeert Tomas met vastberadenheid. Hij erkent ook dat er nog steeds obstakels zijn, zoals het hardnekkige idee dat de haven slechts vuil en zwaar werk inhoudt. “Tijdens mijn eigen studie zag ik dat jongeren niet spreken over een toekomst in de haven. Het lijkt erop dat het oude idee van ‘handen uit de mouwen steken en vies werk doen’ nog steeds in hun gedachten rondwaart,” merkt hij op, terwijl dat beeld voltooid verleden tijd is. “Het is aan de arbeidsmarkt om je slimheid in de etalage te zetten én tegelijkertijd te focussen op de mensen die het moeten uitvoeren.”

De toekenning van de titel Jong Haventalent gebeurt door een jury, waarin eerdere Jong Haventalenten en Havenmannen / vrouwen van het jaar zetelen. De jury let op het profiel, de kennis van de haven en de motivatie van de kandidaten. Houdt onze website in de gaten voor meer informatie.

Femke Brenninkmeijer en Peter Goedvolk

Femke Brenninkmeijer & Peter Goedvolk: “Klimaatactivisten, stop je energie in de energietransitie en kom bij ons werken”

Zoals de maritieme sector het antwoord op de watersnoodramp had, zo heeft de sector nu het antwoord op de klimaat- en energiecrisis. Daarvoor moeten alleen tienduizenden vacatures wel snel vervuld worden. De energie en dadendracht van de klimaatbeweging spreekt ons aan. In de maritieme sector kun je de energietransitie mede vormgeven. 

In 2030 wil Europa minstens 55 procent minder CO2-uitstoot. In 2050 moet de EU klimaatneutraal zijn. Sommigen plaatsen vraagtekens bij de uitvoerbaarheid. Zo ontstaat een onnodige tegenstelling tussen realisten en idealisten. Juist de maritieme sector is in staat de klimaatdoelen te helpen realiseren door actie en innovatie. Met hernieuwbare bronnen, zoals windparken op zee, kan de CO2-uitstoot fors afnemen.

Femke Brenninkmeijer en Peter Goedvolk

Onze sector: van ingenieursbureaus tot rederijen

Ons vertrouwen is daarbij gebaseerd op de unieke kwaliteiten van onze sector. Allereerst in efficiëntie, omdat onze bedrijven zo dicht bij elkaar liggen en nauw samenwerken. Van ingenieursbureaus, componentleveranciers, scheepswerven, havens, waterbouwers tot rederijen. Een krachtig maritiem ecosysteem met internationaal leidende kennisinstellingen, zoals MARIN en TNO. Een uitstekende uitgangspositie om de maritieme energietransitie wereldwijd te versnellen én te leiden. De manier waarop wij slepen, baggeren, varen en offshore actief zijn, verandert ingrijpend. We ontwikkelen schepen op waterstof, elektrificeren industrieën en bouwen wind- en zonneparken op de Noordzee. Om druk op de ketel te houden, ontwikkelen we een CO2-monitor zodat het straks voor iedereen duidelijk is wat onze sector uitstoot.

Momenteel springen daarbij vooral onze offshore windparken in het oog, waarvan enkele straks stroom leveren voor ‘groene waterstoffabrieken’ aan land en op zee. De toepassingen zijn inmiddels dusdanig gevorderd dat schepen straks op zee kunnen ‘tanken’ of aan de stekker kunnen opladen bij een windmolenpark. In ‘offshore wind’ speelt de Nederlandse maritieme sector Champions League. Nederlandse bedrijven hebben een marktaandeel van 25 procent binnen de Europese offshore windmarkt.

Veertig procent stroom uit offshore windparken

Om dit soort huzarenstukjes te kunnen blijven leveren, moet de maritieme sector heel veel talent werven. Deze mensen zijn hard nodig om het voor 2030 gestelde doel ‘veertig procent stroom uit offshore windparken’ te halen. Met Port of Rotterdam, Deltalinqs en de gemeente Rotterdam werken we daarom aan een plan voor het aantrekken van personeel voor de energietransitie in de Rotterdamse haven. Alleen al voor 2030 hebben we ongeveer 21.000 medewerkers nodig die bedreven zijn in digital technology en smart industry. En ook nog eens 20.000 collega’s die de energietransitie vormgeven.

Daartoe moet ons imago realistischer en actueler worden. Menigeen denkt bij ons alleen aan de Deltawerken, het lostrekken van een containerschip in het Suezkanaal of het opspuiten van Maasvlakte 2. En verder aan containerschepen ver op zee. Deze helden in de uitvoering blijven de kurk waarop de sector drijft. Maar we zijn inmiddels zoveel meer dan dat. De meeste werknemers (alleen al 152.000 in Zuid-Holland) werken bijvoorbeeld aan wal. Je zult ze eerder tegenkomen achter een laptop dan op het dek. Tezamen bezorgen zij de Nederlandse economie 66 miljard euro omzet.

Vandaag nog aan boord en wal stappen

Houdt je dochter van programmeren? Vertel haar over de computergestuurde toepassingen in onze sector. Overweegt je zoon die economie studeert om met Extinction Rebellion snelwegen te blokkeren? Stuur ‘m naar ons. Dan kan hij namens de maritieme sector werken aan de financiering van schonere technieken. En economen en bestuurskundigen denken voor ons uit aan welke innovaties de samenleving nu het meest behoefte heeft. We hebben werkelijk iedereen nodig komende jaren en het is alle ‘hens aan dek’ om in scheepvaart termen te blijven. Hoe graag we dat ook willen, we kunnen daarbij tijdens de transitie niet opeens stoppen met olie en gas. Dan komt alles tot stilstand, ook de energietransitie. We stellen dus doelen en werken daar in rap tempo naartoe. Dit weekend werd het eerste nieuwbouw waterstof-aangedreven binnenvaartschip gedoopt. Diverse maritieme spelers lopen op de muziek vooruit: zij willen al in 2035 CO2-neutraal zijn. Het gaat dus hard, maar is niet morgen geregeld.

Klimaatactivisten die de energietransitie nog meer willen versnellen, doen er goed aan vandaag nog bij ons aan boord (en aan wal!) te stappen. We hebben idealisten nodig om plannen te maken en realisten om ze uit te voeren. In beide kampen, die overigens nauw met elkaar samenwerken en steeds vaker samensmelten in één persoon, staan nog volop vacatures open. Gaat het milieu je aan het hart, dan kun je bij ons het verschil maken. Kom van de snelweg en versnel de energietransitie binnen de maritieme sector.

Femke Brenninkmeijer is CEO bij NPRC en bestuursvoorzitter Maritime Delta, een samenwerkingsverband tussen bedrijven, onderwijs- & kennisinstellingen, brancheorganisaties en overheden in het maritieme cluster van Zuid-Holland tot aan Werkendam.

Peter Goedvolk is ondernemer en voorzitter Rotterdam Maritime Board, een adviesorgaan voor Gemeente Rotterdam, de Drechtsteden en Provincie Zuid-Holland t.a.v. het versterken van het vestigingsklimaat voor bedrijven in het maritieme cluster in de Rotterdamse regio.

De Ab Initio is een opleidingsschip van het Scheepvaart en Transport College van de STC-Group, met hybride aandrijving.

‘Als het bedrijfsleven samenwerkt, kunnen we ver komen’ – Concrete acties voor Human Capital

Het meest waardevolle kapitaal van de maritieme en havensector is onbetwistbaar het menselijk talent. Deze overtuiging werd kracht bijgezet door de 30 aanwezige CEO’s en directeuren uit de maritieme en havenindustrie tijdens de Human Capital-bijeenkomst op 7 september, gehouden op het innovatieve STC-opleidingsschip Ab Initio. In deze bijeenkomst besprak de sector concrete initiatieven die de koers zullen vormgeven, met als doel voldoende getalenteerde krachten aan te trekken en een divers en inclusief personeelsbestand te creëren. Discussies maakten nu eens plaats voor echte initiatieven, waarvan er een aantal werden gepresenteerd. De bijeenkomst werd gemodereerd door Femke Brenninkmeijer, CEO NPRC en Voorzitter van Maritime Delta. En als eerste spreker gestart door Marja van Bijsterveldt, Burgemeester Delft en maritiem gezant en die gevraagd is om te werken aan de nationaal sector agenda.

De Ab Initio is een opleidingsschip van het Scheepvaart en Transport College van de STC-Group, met hybride aandrijving.

De roep om verandering vanuit de vele betrokkenen is er dan ook. In de Human Capital paragraaf van de Regionale Maritieme Agenda werd én wordt in gezamenlijkheid gestreefd naar een aantrekkelijkere en diverse sector. Maar hoe zit het met de commitment? Aan boord van het opleidingsschip kwam men tot de conclusie dat onder meer inclusie en innovatieve projecten zoals de Ab Initio, de sector daadwerkelijk kan helpen. Op alle niveaus en vanuit alle gelederen komen initiatieven tot stand die inspiratie bieden.

Imago maritieme sector: Dit initiatief richt zich op het verhogen van de bekendheid van de maritieme en havensector bij basisscholieren en scholen. Door een grotere aansluiting met het basisonderwijs te creëren, kunnen jonge leerlingen op vroege leeftijd kennismaken met de sector en de diverse loopbaanmogelijkheden die deze biedt. Jan van der Tempel, CEO Ampelmann en DOB-academy en Jan Kweekel. Kweekeladvies en voormalig CvB-lid STC Group zijn betrokken en ambitie is om in samenwerking met EIC, bedrijven kennis te maken met ten minste 75 basisscholen.

Meer informatie vindt u hier: DOB-Academy Kids – DOB-Academy

Carriére-start-garantie: Het tweede initiatief heeft tot doel de kansen voor jongeren op een baan en carrière in de maritieme en havensector te vergroten. Victor van der Chijs, Voorzitter van Deltalinqs, heeft dit initiatief toegelicht en besproken hoe de sector zich wil inzetten voor de ontwikkeling van jong talent. Met de carrière-start-garantie ontvangen studenten garantie voor een stageplaats, begeleiding door een bedrijfsmentor en vergoeding van school- en boekengeld. Na het behalen van het diploma worden studenten geholpen met een start bij één van de aangesloten bedrijven (en ontvangen ze een financiële vergoeding).

Meer informatie vindt u hier: Carrière Start Garantie (deltalinqs.nl)

Inclusieve haven: Inclusieve haven is een project geïnitieerd door het Havenbedrijf Rotterdam, Gemeente Rotterdam, Deltalinqs en InnovationQuarter voor het stimuleren van diversiteit & inclusie in de sector, en het hiermee aantrekkelijker maken voor (nieuw) talent om te werken in de sector. Vivienne de Leeuw van het Havenbedrijf presenteerde dit project namens het consortium. Deelnemende bedrijf kunnen een TNO- scan laten uitvoeren naar de stand van zaken van diversiteit & inclusie in hun organisatie en suggesties voor een aanpak.

Meer informatie vindt u hier: Op koers naar een inclusieve haven (deltalinqs.nl)

Samenwerking vergroot je wendbaarheid

In de woorden van Vivienne de Leeuw, CFO Havenbedrijf Rotterdam: “Er is een groot belang bij het hebben van een diverse werkgroep; kwaliteit van het werk verbetert en samenwerking vergroot je wendbaarheid.” Wendbaarheid in dit kader verwijst naar het vermogen van de sector om zich snel aan te passen aan veranderende omstandigheden en uitdagingen. Een diverse werkgroep kan verschillende perspectieven en ideeën bieden, waardoor de sector flexibeler wordt en beter in staat is om innovatieve oplossingen te vinden voor de complexe problemen waarmee ze wordt geconfronteerd. Dit versterkt niet alleen de concurrentiepositie van individuele bedrijven, maar ook de veerkracht van de gehele sector tegenover onvoorziene situaties en toekomstige ontwikkelingen. 

“Er is een groot belang bij het hebben van een diverse werkgroep; kwaliteit van het werk verbetert en samenwerking vergroot je wendbaarheid”- Vivienne de Leeuw

Praktijkervaring delen met jongeren

Anderen zien die wendbaarheid vooral graag terug in de toegankelijkheid van de sector voor jong talent. Testen we onze initiatieven wel genoeg bij deze doelgroep, vraagt wethouder Haven, Economie, Horeca en Bestuur in Rotterdam, Robert , zich af. “Het is belangrijk om jongeren juist bij achterstandswijken actief op te zoeken, zodat we ze begrijpen en enthousiasmeren voor een baan in de haven.” De logistiek dienstverlener, Broekman Logistics, zet in op meedoen aan gastcolleges en open dagen. Marloes van der Mee, General Manager HR bij Broekman: “Zo laten we zien hoe leuk en attractief de sector is.” Het delen van praktijkervaring met jongeren kan hen inspireren om de mogelijkheden in de maritieme en havensector te verkennen.

Petra van Lange, lid College van Bestuur STC, benadrukte het belang van het efficiënter benutten van talent: “De taart aan talent wordt niet groter; we moeten naar andere zaken gaan kijken, zoals het verhogen van de arbeidsproductiviteit.” 

“Het is belangrijk jongeren op te zoeken, zodat we ze begrijpen en enthousiasmeren.” – Robert Simons

Enkele belangrijke inzichten en take-aways uit de bijeenkomst waren: 

  • Meer aandacht voor de sector op het basisonderwijs: Het is van cruciaal belang om jonge leerlingen op vroege leeftijd kennis te laten maken met de maritieme en havensector en de carrièremogelijkheden die deze biedt. Dit kan worden bereikt door een grotere aansluiting met het basisonderwijs te creëren. Zoals Robert Simons aangaf, moeten we “naar de mensen en scholen toe” gaan. 
  • Transport/OV is belangrijk voor de bereikbaarheid van bedrijven in de haven: Het optimaliseren van transport- en openbaar vervoerinfrastructuur is essentieel om bedrijven in de haven toegankelijk te houden. 
  • Accepteren van demografische veranderingen: De vergrijzing dwingt de sector te accepteren dat er met minder mensen gewerkt moet worden. Het is een uitdaging waarbij efficiëntie en slimme oplossingen centraal staan. 
  • Samenwerking tussen bedrijven: Bedrijven kunnen meer samenwerken door bijvoorbeeld sollicitanten die ze niet kunnen aannemen door te verwijzen naar collega-bedrijven. Dit versterkt de sector als geheel en vergroot de kansen voor jong talent. 

Jeannette Baljeu, gedeputeerde Zuid-Holland, sloot de actiegerichte bijeenkomst af en benadrukte het belang van gezamenlijke inspanningen van het bedrijfsleven. Ze zei: “Het bedrijfsleven moet het samen doen!”  

Wil je meer lezen over onze bijdrage aan Human Capital? Deze en meer initiatieven lees je terug in de Regionale Maritieme Agenda 

Wil je meer weten over de initiatieven, neem contact op met de bovengenoemde initiatiefnemers of met ons info@maritimedelta.nl 

4 nieuwe bestuursleden Maritime Delta over human capital en innovatie in maritieme industrie

Hun eerste dag in het bestuur begint vroeg, met een werkontbijt uitkijkend over de Nieuwe Maas. Vanaf de veertiende verdieping van STC Group, de onderwijs- en kennisinstelling voor scheepvaart, transport en havenindustrie, blikken de vier nieuwe bestuursleden van Maritime Delta vooruit op hun aanstaande rol. Welke kennis en invalshoeken brengen ze mee, wat is hun visie op de Regionale Maritieme Agenda, en welke kansen en uitdagingen zien ze voor de sector? We spreken Marco Hoogendoorn, Marlon Drinkwaard, Tomas van der Maarel en Henrik Stevens na afloop van hun eerste bestuursbijeenkomst op 29 juni.

Abstracte concepten tastbaar maken

De presentaties van hun nieuwe collega’s moeten nog even bezinken. ‘Een hoop nieuwe gezichten en informatie’, geeft Marco toe. Hij is directeur van Holland Shipyards, met scheepswerven in Hardinxveld-Giessendam, Werkendam en Vlissingen. Naast traditionele schepen bouwt en onderhoudt het familiebedrijf elektrische schepen en veerponten, en schepen met waterstof- en hybride aandrijving. ‘Dat innovatieve danken we aan onze mentaliteit: we gaan liever aan de slag dan eerst alles tot in detail uit te zoeken.’ Met Maritime Delta wil hij abstracte concepten tastbaar maken, om zo meer haven- en maritieme bedrijven met diezelfde mentaliteit aan te spreken.

Havenindustrie laten leven onder jongeren

Tomas herkent zich in die opgave. Als Jong Haventalent is de manager business-development bij Broekman Logistics in Rotterdam dit jaar ambassadeur voor jongeren in de haven. ‘Voor mij ligt de grootste uitdaging in het aantrekken van meer mensen in de sector. Studenten, maar ook zij-instromers.’ Zelf werd hij tijdens de minor Port Economics, onderdeel van zijn bachelor bedrijfseconomie, gegrepen door de maritieme industrie. Dat resulteerde in een master Urban Transport met een focus op het maritieme aspect. ‘Er is zoveel mogelijk in de haven. Dat wil ik met voorbeelden en verhalen concreet maken, zodat het gaat leven onder jongeren.’

Haven veiliger en toegankelijker maken

Marlon is een echte Rotterdammer: hij groeide er op, zijn vader werkte in de haven en hij liep zelf zes marathons door de stad. Sinds 2016 leveren de varende drones van zijn startup AquaSmartXL een positieve bijdrage aan de veiligheid van de maritieme industrie. ‘We inspecteren watergerelateerde infrastructuur, zoals bruggen, steigers, kademuren en sluizen. Aquadrones werken veilig, snel en efficiënt.’ Hij ziet het als zijn doel om met maritieme innovaties nieuwe banen te creëren die bereikbaar zijn voor alle onderwijsniveaus. En daarmee de Rotterdamse maakindustrie een boost te geven. ‘Ik wil de haven toegankelijker maken en iets terug doen voor de stad waar ik zoveel van hou.’

Talenten van de toekomst opleiden

Voor Henrik zijn zowel de maritieme industrie als een bestuursfunctie bekend terrein. Als voorzitter van het college van bestuur van het Da Vinci College Dordrecht maakt hij Maritime Delta triple helix. ‘In deze baan komen mijn werkervaring en liefde voor de haven en scheepvaart samen’, zegt hij. Na zijn promotie op internationaal havenbestuur werkte hij vijftien jaar in verschillende havens wereldwijd en was hij directeur van Maritiem en Logistiek College De Ruyter in Vlissingen en van Techniek College Rotterdam. Net als Tomas richt hij zich vanuit die rol op het aantrekken, opleiden en behouden van de maritieme medewerkers van de toekomst.

Supermodern, innovatief en tastbaar

Het is vooral de tastbaarheid die de heren aanspreekt in het maritieme. ‘Eerder werkte ik bij een bank, waar ik verantwoordelijk was voor IT-implementaties’, vergelijkt Marlon. ‘Een stuk minder indrukwekkend dan een schip van een paar honderd meter lang.’ En bovendien onmisbaar voor internationale samenwerking, stipt Henrik aan. ‘Havens zijn de monden waarmee werelddelen met elkaar spreken. En waar ook nog eens supermoderne, innovatieve en tastbare technieken worden ontwikkeld.’

“Mensen die in de haven of scheepvaart werken, denken in oplossingen, zijn altijd bereid grenzen te verleggen en durven risico’s te nemen.”

Directheid en focus op doen

Ze voelen zich alle vier als een vis in het water tussen de mensen in de haven en scheepvaart. ‘Het directe en de focus op doen’ waardeert Tomas het meest. ‘En de variëteit in banen. Er is zoveel te doen in de maritieme sector. Als je iets nieuws wilt leren, hoef je nooit ver te zoeken. Alles is mogelijk.’ Henrik omschrijft de mentaliteit als open en nieuwsgierig. ‘Mensen die in de haven of scheepvaart werken, denken in oplossingen, zijn altijd bereid grenzen te verleggen en durven risico’s te nemen. Daar ben ik trots op.’

Nieuwe banen door innovaties

Innovatie en verduurzaming staan hoog op de agenda van het bestuur. ‘Innovaties kunnen op veel vlakken meerwaarde creëren’, verwacht Marlon. ‘Kijk naar onze aquadrone: die zorgt dat mensen in minder gevaarlijke situaties terechtkomen en verzamelt waardevolle – en indrukwekkende – informatie. Als ik de kleurrijke onderwaterbeelden zie, denk ik vaak: is dit Nederland?!’ Hij vult aan dat robots de mens nooit helemaal zullen vervangen. ‘Ze veranderen het werk, waardoor nieuwe banen ontstaan. Bijvoorbeeld om robots of drones aan te sturen, of de verzamelde beelden te beoordelen.’

Vergroening en digitalisering

Marco legt eveneens de link tussen innovatie en de arbeidsmarkt. ‘We hebben een behouden uitstraling. Maar door de vergroening en digitalisering is de sector veel cleaner geworden.’ Tomas wil dat conservatieve beeld bijstellen door scholieren en studenten mee te nemen naar de haven. ‘Laden en lossen van containers is tegenwoordig net gamen’, illustreert hij. ‘Als je dat voor een klas zegt, maakt het weinig los. Laat je de leerlingen het zelf ervaren of zien via video’s, dan gaat het leven. En generatie Z is kritisch, zeker als het aankomt op duurzaamheid. Het is daarom belangrijk om leerlingen én hun ouders bewuster te maken van de verduurzaming en de vele mogelijkheden van de sector.’

“De lokale opleidingen scheepsbouw, maritieme techniek en jachtbouw in de Zuid-Hollandse havens leveren waardevolle arbeidskrachten op, die we hard nodig hebben.”

uitzicht over Rotterdamse haven

Samenwerking onderwijs en bedrijfsleven

De verantwoordelijkheid ligt deels bij de scholen, vindt Henrik. ‘We moeten carrièreperspectieven en loopbaanoriëntatie moderniseren, en ouders en decanen betrekken.’ Marco ziet het Da Vinci College daarin als voorbeeld. ‘Ik vind dat jullie vooroplopen in het actief opzoeken van de arbeidsmarkt’, reageert hij. ‘In fieldlab de Duurzaamheidsfabriek werken studenten intensief samen met bedrijven. En er zijn al veel lokale opleidingen scheepsbouw, maritieme techniek en jachtbouw in de Zuid-Hollandse havens. Die samenwerking levert waardevolle arbeidskrachten op, die we hard nodig hebben.’

Multi-inzetbare arbeidskrachten

Een andere oplossing voor de krappe arbeidsmarkt ziet Henrik in het multi-inzetbaar maken van bestaand personeel. ‘De vergrijzing en vergroening gaan door, en de arbeidsmarkt blijft krap. Door arbeidskrachten wendbaarder en weerbaarder op te leiden, worden ze breder inzetbaar. Dan kan Marlon een van zijn medewerkers uitlenen aan Marco, of andersom. Of denk aan een overstap van een baan op zee naar een taak aan wal. Zo’n common pool-aanpak voorkomt ook dat mensen de sector verlaten: het houdt het werk uitdagend en afwisselend. En door hechte verbindingen beschikken maritieme bedrijven samen over meer mensen. Het maakt dan niet zoveel uit wáár in de sector mensen instappen.’

Veranderingen in bestuur

Naast de komst van de vier nieuwe leden verandert de samenstelling van het bestuur met het vertrek van Arie Koedood (Koedood Marine Group) en Jan Kweekel (STC Group). Het huidige bestuur telt elf leden. Naast de vier startende zijn dit:

·      Femke Brenninkmeijer, voorzitter van het Maritime Delta-bestuur en CEO van NPRC

·      Linco Nieuwenhuijzen – Hoofd Innoveren a.i.

·      Roel de Graaf, managing director van Netherlands Maritime Technology

·      Petra de Groene, directeur Economie en Duurzaam bij de gemeente Rotterdam

·      David Roodenburg, CEO van Huisman Equipment

·      Fulko Roos, eigenaar van Royal Roos

·      Jan van der Tempel, CEO van Ampelmann

Het huidige bestuur wil beide vertrekkende bestuursleden hartelijk danken voor hun inzet voor Maritime Delta.

Inclusieve haven

Het thema human capital is overduidelijk het belangrijkste speerpunt voor de nieuwe leden. Daarbij horen ook inclusiviteit en diversiteit, waarvoor Maritime Delta het project Inclusieve Haven opzette. ‘Geen plek in Nederland is internationaler dan de Rotterdamse haven’, zegt Marlon daarover. ‘Alle culturen zijn hier vertegenwoordigd. Ik wil daarom graag banen creëren voor iedereen, waarbij we niemand uitsluiten.’

Ook Marco wil de sector inclusiever en toegankelijker maken, om zo meer mensen aan te trekken. ‘Als we daaraan én aan de implementatie van innovaties een bijdrage kunnen leveren vanuit Maritime Delta, dan ben ik heel gelukkig.’ Tomas sluit af: ‘Er zijn zoveel gave, duurzame projecten in de haven en scheepvaart, en er is zoveel mogelijk. Iedereen in de haven weet dat; nu de buitenwereld nog.’

Neem voor meer informatie of samenwerking met Maritime Delta contact op met Edward Gilding.

tafels Maritime Delta Diner 2023

Maritiem ondernemerschap in tijden van transitie

tafels Maritime Delta Diner 2023Een terugblik op toen, de focus op de uitdagingen van nu en op koers naar de toekomst. Het jaarlijkse Maritime Delta-diner onderschrijft waarom samenwerking van alle tijden is. Om dit kracht bij te zetten werd het diner, dat dit jaar in de RDM Next Loods in Rotterdam plaatsvond, opgeluisterd door Femke Brenninkmeijer (Voorzitter Maritime Delta/ CEO NPRC) en Egbert Vennik (CEO Hendrik Veder Group). Welke inspirerende voorbeelden tonen leiderschap en doorzettingsvermogen, juist wanneer het echt spannend werd? Onder leiding van Edward Gilding (Programmamanager Maritime Delta) brachten paneldiscussies over het aantrekken en behouden van talent, werkgeluk en de energietransitie nieuwe inspiratie. Genoeg te doen!

Op maandag 13 februari kwam de top van de sector samen voor een kersverse editie van het Maritime Delta-diner. De ruim 100 genodigden uit de regionale markt, bestuurders, ondernemers en opiniemakers genoten van een sfeervol diner in de RDM Loods in Rotterdam, de broedplaats voor innovatie en onderwijs in de sector. De inzet: je uitspreken over de huidige uitdagingen en kansen tegen de achtergrond van de Regionale Maritieme Agenda.

Femke Brenninkmeijer opende de avond met een welkom waarin zij de kracht van het maritieme cluster benadrukte alsook het belang van regionale samenwerking. En dan vooral ook om de werknemers van nu en in de toekomst te vinden, aan te trekken en te behouden. Met een link naar de Ode aan het MBO van Nigel Sean riep zij op tot een Ode voor het Samen. Haar betoog vormde de inleiding voor de verdere gespreksrondes over het openstaan voor een meer diverse arbeidsmarkt en wat we als sterk maritiem cluster net een beetje anders kunnen doen.

Een veranderproces speelt in op zingeving

Het oudste familiebedrijf van Nederland, de Hendrik Veder Group, maakt van verandering echt werk. Na 477 jaar aan geschiedenis implementeert de Europese producent en distributeur van staalkabelproducten nu circulaire modellen. Egbert Vennik, CEO van het bedrijf, gaf aan dat duurzaamheid echt gaat over schaarste. Het is volgens hem de sterkste economische driver die er is. De onderneming sluit steeds meer aan op motivatoren van de jongere generatie door in te spelen op zingeving. “Lever die kabel aan het einde van je project nu bij ons in. Wij testen hem, refurbishen en als je hem nodig hebt, dan is hij klaar. In gesprekken met klanten komt alle creativiteit vrij en maak je van oude kabels opeens t-shirts waarop prijkt: “One robe, many lifetimes.” Dan heeft het personeel ook door dat het nut heeft wat je aan het doen bent.”

Human Capital: De mooiste weg naar voren is werken

Het structureel benutten van kansen en de opgave grote groepen jongeren aan de sector te binden en verbinden, maakte het Human Capital panel eensgezind. “De mensen komen niet vanzelf”, aldus Robert Simons (Wethouder Rotterdam). In zijn rol als ambassadeur van de haven spreekt hij bewoners uit de volkswijken van Rotterdam. “De jongens en meiden die niet helemaal gekwalificeerd zijn, kun je net dat laatste zetje geven door ze de mogelijkheid te bieden wat bij te leren.”

Fatimazhra Belhirch (CEO Stichting voor Vluchteling-Studenten UAF) helpt vluchtelingen met een status naar passend onderwijs en werk. Ze deed een pleidooi na te denken over hoe je bepaalde groepen kunt aanspreken. Hoe kunnen we als sector aansluiten bij de kracht en kans van de statushouder? “Er is nog altijd een mismatch tussen vraag en aanbod. Dat gaat over het weten van de kansen in de sector, over het inclusief schrijven van vacatures en over het jezelf laten zien.”

Boudewijn Siemons (COO Havenbedrijf Rotterdam) kijkt in de volledige breedte naar wat de haven te bieden heeft, het hele ecosysteem. Voor het Havenbedrijf betekent Human Capital dan ook faciliteren. “Ik was laatst op de RWG (Rotterdam World Gateway). Er zit daar niemand meer in een kraan containers van het schip te halen, in de plaats daarvan zie je ze in een kantoor Tetris spelen achter een paar enorme schermen. Hij was helikopterpiloot en kon geen werk vinden, maar dit is precies waar hij goed in is. Dit soort verhalen moeten we uitdragen met elkaar. We zijn een onwijs gave werkomgeving, maar mensen hebben nog steeds het idee dat we kabels aan het sjouwen zijn. We hebben antropologen, sociologen, psychologen en diversiteit nodig om sterker te worden.”

Energietransitie: samen is het sleutelwoord

De groep aanwezigen verplaatsten zich van de loft naar de loods en daarmee werden de borden ook meteen verhangen naar de ambities vanuit het bedrijfsleven. Thecla Bodewes (Boegbeeld Topsector Water – DGA Thecla Bowedes Shipyards) schetste kort het recent ingediende groeifondsvoorstel Masterplan Maritiem en wees op het vinden van een dirigent in het orkest. “Hoe kunnen we een dirigent vinden, op een manier dat het speelt en gaat lopen. Dit staat of valt ook bij het inventariseren van de knelpunten.”

Geert de Jong (Commercial Director Damen Financial Services) zet in op elektrificatie van schepen. “Wij gaan naar de verschillende havens, bijvoorbeeld Rotterdam, en proberen onze schepen daarmee in te zetten. Van verkoop naar een servicemodel.”

Karen de Lathouder (CEO BP Nederland) ging in op een nieuwe verschuiving en zet vol in op waterstof en biobrandstof. Onderdeel daarvan is de oprichting van een nieuwe waterstofbranchevereniging. De Lathouder: “We vormen met de gehele keten de gesprekspartner voor de overheid, en internationaal laten zien wat Nederland kan op het gebied van waterstof. Tussen nu en 2030 investeren we 60 miljard in niet-fossiele brandstoffen. Van elke euro is dan de helft niet-fossiel.” Alice Krekt, één van de aanwezigen in de zaal, werd aangekondigd als nieuwe directeur van deze branchevereniging. Per 1 april 2023 zal zij de gehele keten daarin verzamelen en een gezicht vormen voor alles wat er nodig is op het gebied van waterstof. De ontwikkeling van de branchevereniging is een initiatief van een consortium van bedrijven die actief zijn in de productie, import, transport en inzet van waterstof.

Jong Haventalent 2023

Namens de jonge professionals waren Hanna Roukema (Commercial Manager bij ROG Ship Repair B.V.), Laurens Dourleijn (Projectmanager Sustainable Development bij Samskip),  Margriet Geluk (Supply Chain Engineer bij de NPRC en voormalig Jong Haventalent) aanwezig. Na een succesvolle campagne is Tomas van der Maarel Rotterdams Jong Haventalent 2023 geworden. Tijdens de Dag van de Haven op 21 december werd de manager Business Development bij RPPC-lid Broekman Logistics gekozen als opvolger van Margriet Geluk. Zijn missie is de besproken thema’s naar de jongeren toe te brengen. “Mijn rol is tweeledig. Enerzijds wil ik gastcolleges geven – niet uitsluitend op universiteit en hbo – maar juist ook op het mbo. Anderzijds moeten we het het verhaal online neerzetten. Daar zie ik een enorme kracht in!”